Zapach w mydle: ile olejku eterycznego i zapachowego dodać

Kostka może być zrobiona bez zarzutu, a mimo to rozczarować, jeśli jej zapach zniknie po miesiącu albo zamieni masę w garnku w bryłę. Zapach to także składnik, którego limity wynikają z jego chemii, a nie ze zwyczaju. Ten poradnik omawia, skąd biorą się zapachy do mydła, ile ich dodawać i co znaczą liczby, dlaczego każdy olejek eteryczny ma własne maksimum, co muszą teraz zawierać etykiety w UE i jak zapachy zachowują się w mydle robionym metodą na zimno.

Olejki eteryczne i olejki zapachowe

Olejek eteryczny to aromatyczny olejek rośliny, pozyskiwany przez destylację z parą wodną albo, w przypadku skórek cytrusów, wyciskany (Faiola). To naturalna mieszanina dziesiątek związków, a jej skład zmienia się wraz ze zbiorami, więc dwie serie tego samego olejku mogą nieco inaczej pachnieć i się zachowywać.

Olejek zapachowy to kompozycja stworzona przez perfumiarza z materiałów naturalnych i syntetycznych, czasem także z dodatkiem olejków eterycznych (Fisher). Jego receptura nie jest ujawniana. Może pachnieć czymś, z czego żadna roślina nie daje olejku, bo nie istnieje olejek eteryczny z czekolady ani z wiśni (Faiola), a niektóre olejki zapachowe utrzymują zapach w mydle lepiej niż olejek eteryczny, który naśladują, zwłaszcza cytrusowe.

Naturalny nie znaczy bezpieczny dla skóry, a syntetyczny nie znaczy niebezpieczny (Fisher). Liczy się to, by olejek był sprzedawany do mydła robionego metodą na zimno, z certyfikatem IFRA i deklaracją alergenów od dostawcy. Olejki zapachowe do świec często takie nie są (Watson; Faiola). Skoncentrowane olejki mogą uczulać skórę, która często ma z nimi kontakt, więc odmierzaj je w rękawicach (Fisher).

Dlaczego nie aromaty spożywcze ani perfumy

Aromaty do słodyczy i do ciast nie przetrwają wysokiego pH surowego mydła, a kostka wychodzi ledwie pachnąca (Faiola). Wiele z nich to zresztą głównie nośnik: ekstrakt waniliowy według amerykańskiej normy tożsamości (standard of identity) zawiera co najmniej 35 % objętościowych alkoholu (21 CFR 169.175). Perfumy to zapach w bazie alkoholowej (Failor), więc flakon to głównie alkohol, który za bardzo wysoką cenę nada zapach bardzo małej ilości mydła, a do użycia w mydle nie masz do nich ani certyfikatu, ani deklaracji alergenów.

Ile dodać

Procent olejów i co znaczy PPO

Mydlarze dozują zapach w odniesieniu do masy olejów w przepisie. Starsze książki podają to w uncjach na funt olejów, PPO (ounces per pound of oils), co jest zakamuflowanym procentem: funt to 16 uncji, więc jedna uncja na funt to 1 ÷ 16 = 6,25 % olejów.

Fisher zaczyna od 0,5–0,7 oz na funt (14–20 g na 454 g olejów), mniej przy mocnych zapachach, takich jak mięta pieprzowa, i więcej przy delikatnych kwiatowych. Faiola liczy na funt gotowego mydła: 0,5–1 oz, co w naszej kostce referencyjnej daje około 4,6–9,5 % olejów, a w jej własnych przepisach jest to około 0,7 oz. Przy mocnym olejku używa mniej i stwierdza, że więcej niż 1 oz rzadko wzmacnia słaby. Kalkulator ustawia na początek każdy zapach na 3 % olejów i obniża tę wartość, jeśli maksimum IFRA dla danego olejku jest niższe.

Procent gotowego mydła

Każdy limit, który ma znaczenie, zarówno IFRA, jak i prawny, to udział w gotowym produkcie, a nie w olejach. Gotowe mydło waży znacznie więcej niż jego oleje, bo zawiera też ług i wodę, więc ta sama dawka daje mniejszą liczbę:

Dla naszej klasyki bez oleju palmowego przy przetłuszczeniu 5 % i stężeniu ługu 33 %, która przed dodaniem zapachu waży 1419,6 g. Udział w mydle = zapach ÷ (wszystko inne + zapach). Przepis z większą ilością wody daje nieco niższe udziały.

Mydło, które kupuje klient, straciło też podczas dojrzewania wodę, a to zagęszcza zapach: kostka, która straciła jedną dziesiątą masy, zawiera na gram o jedną dziewiątą więcej zapachu, więc 2,07 % przy wylewaniu staje się 2,30 % na półce. Zostaw tyle zapasu poniżej każdego maksimum.

Limity IFRA: dlaczego każdy olejek ma własny

Mydło to kategoria 9

International Fragrance Association (IFRA) publikuje standardy, które ograniczają, ile każdej objętej ograniczeniami substancji zapachowej może zawierać gotowy produkt, z różnymi limitami dla różnych rodzajów produktów. Mydło to kategoria 9, „produkty mające kontakt z ciałem i dłońmi, głównie spłukiwane”, razem z mydłem w płynie, szamponem, żelem pod prysznic, produktami do kąpieli i kremem do golenia (IFRA Guidance, 2023). Standardy są dobrowolne, a odpowiedzialność za gotowe mydło spoczywa na tym, kto je wytwarza.

W przypadku olejku zapachowego maksimum dla każdej kategorii podaje certyfikat zgodności (Certificate of Conformity) twojego dostawcy; czytaj wiersz dla kategorii 9. Certyfikat wystawia dostawca zapachu, a nie IFRA, która nie ma w tym udziału (IFRA Guidance, sekcja 7.15), i nie zastępuje on oceny bezpieczeństwa (sekcja 7.14).

Co wyznacza maksimum olejku eterycznego

IFRA ogranicza substancje, nie zapachy. Olejek eteryczny jest ograniczony przez każdą zawartą w nim substancję objętą ograniczeniami: jego maksimum to limit tej substancji podzielony przez jej udział w olejku, a najniższy wynik wyznacza maksimum, chyba że standard dotyczący samego olejku ustala niższe (IFRA Guidance, sekcja 7.12). IFRA publikuje typowe udziały dla wielu olejków w załączniku do standardów; lepsza jest analiza twojej własnej serii, jeśli dostawca ją udostępnia.

Trzy przykłady pokazują, jak różne wychodzą odpowiedzi:

• Trawa cytrynowa to według typowych danych IFRA około 72–73 % cytralu (obie jego formy, geranial i neral, liczone razem), a limit cytralu w kategorii 9 to 1,2 %. Olejek z trawy cytrynowej może więc stanowić najwyżej około 1,2 ÷ 0,72 = 1,67 % gotowego mydła, co w naszej kostce referencyjnej daje około 2,4 % olejów. Przy popularnych 3 % kostka z trawą cytrynową przekracza limit.
• Mięta zielona to około 66 % karwonu, a limit karwonu to 0,18 %, więc olejek z mięty zielonej może stanowić najwyżej 0,27 % mydła: mniej więcej jedną ósmą zwykłej ilości zapachu. Mięta pieprzowa prawie nie zawiera karwonu i w mydle nie ma limitu.
• Goździk to głównie eugenol, który sam w sobie pozwalałby na około 6 % olejku goździkowego. Typowe dane IFRA podają jednak 0,1 % metyloeugenolu w olejku goździkowym, a metyloeugenol jest ograniczony do 0,0017 % mydła, co ogranicza olejek goździkowy do 1,7 %.

Limity dla popularnych olejków eterycznych

Maksima dla kategorii 9 IFRA według 51. poprawki do standardów (2023), wyliczone z typowego składu każdego olejku według IFRA; „brak limitu” oznacza, że nic w typowym składzie olejku nie podlega ograniczeniu na poziomie, który mógłby mieć znaczenie w mydle. Ostatnia kolumna przelicza maksimum dla naszej kostki referencyjnej przed dojrzewaniem. Certyfikat dla twojej własnej serii ma pierwszeństwo. IFRA spodziewa się ogłosić 52. poprawkę w 2027 roku i niektóre z tych wartości się wraz z nią zmienią.

Gdy mieszanka zawiera kilka olejków z limitami, zsumuj, jaką część własnego maksimum zużywa każdy z nich; suma musi pozostać na poziomie 100 % lub niższym. To ostrożne sprawdzenie wykonuje narzędzie do sprawdzania zapachu i alergenów, bo certyfikaty nie podają, jakie substancje objęte ograniczeniami zawiera każdy zapach.

Starsze książki mogą tu wprowadzać w błąd. Lista Faioli z 2013 roku, obejmująca olejki eteryczne, które dobrze zachowują się w metodzie na zimno, zawiera miętę zieloną i koper włoski; przy jej zwykłych 0,5–1 oz na funt mydła mięta zielona przekraczałaby dzisiejsze maksimum dla kategorii 9 od 11 do 23 razy, a koper włoski od 18 do 35 razy.

Alergeny na etykiecie

Unia Europejska

Do tej pory etykiety w UE wymieniały 24 alergeny zapachowe. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 dodaje 57 kolejnych pozycji, czyli substancji, w przypadku których Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów UE stwierdził, że wyraźnie wywoływały alergie u ludzi, co daje łącznie 81. Każdą z nich podaje się w wykazie składników, po „parfum”, jeśli stanowi ponad 0,01 % produktu spłukiwanego, takiego jak mydło, albo 0,001 % produktu niespłukiwanego. Produkty wprowadzane do obrotu od 1 sierpnia 2026 r. muszą stosować nową listę; zapasy wprowadzone do obrotu wcześniej mogą być sprzedawane do 31 lipca 2028 r.

Kilka olejków eterycznych to teraz alergeny same w sobie i wymienia się je z nazwy, niezależnie od alergenów, które zawierają: lawendowy jako „Lavandula Oil/Extract”, ze słodkiej pomarańczy jako „Citrus Aurantium Peel Oil”, z trawy cytrynowej jako „Lemongrass Oil”, goździkowy jako „Eugenia Caryophyllus Oil”, a także między innymi olejek z mięty pieprzowej, paczulowy, geraniowy, ylang-ylang i różany.

Próg jest na tyle niski, że prawie każdy olejek eteryczny wnosi coś na etykietę. Udział alergenu w mydle to udział olejku w mydle razy udział alergenu w olejku, a tę drugą wartość podaje deklaracja alergenów od dostawcy. W mieszance lawendowo-cedrowej poniżej olejek lawendowy stanowi 1,38 % mydła, więc wszystko, co stanowi ponad około 0,7 % olejku lawendowego, przekracza 0,01 %. Jeśli deklaracja podaje dla olejku 30 % linalolu, kostka zawiera 0,41 % linalolu, czterdzieści razy więcej, niż wynosi próg. Licz na masie dojrzałej kostki, bo dojrzewanie wszystko zagęszcza. Narzędzie do sprawdzania zapachu i alergenów wykona obliczenia na podstawie karty od twojego dostawcy.

Wielka Brytania, Kanada i Stany Zjednoczone

Wielka Brytania nie przyjęła zmian z 2023 roku i nadal stosuje pierwotną listę 24 alergenów; Irlandia Północna stosuje przepisy UE. Kanada wymaga teraz pierwotnych 24, a dłuższej listy UE na nowych produktach od 1 sierpnia 2026 r. i na wszystkich od 1 sierpnia 2028 r. W Stanach Zjednoczonych prawo federalne nie wymaga jeszcze listy alergenów: ustawa o kosmetykach z 2022 roku nakazuje FDA taką listę sporządzić, a kostka sprzedawana i oznakowana wyłącznie jako mydło w ogóle nie jest kosmetykiem. Szczegóły podają poradnik o etykietowaniu i kalendarz regulacyjny.

Jak zapachy zachowują się w metodzie na zimno

Przyspieszenie śladu, grudkowanie i rozwarstwienie

Niektóre zapachy sprawiają, że masa szybko gęstnieje (przyspieszenie śladu), nieliczne zamieniają ją w garnku w bryłę (zważenie się masy), a jeszcze inne sprawiają, że robi się ziarnista jak ugotowany ryż (grudkowanie) albo rozpada się w oleistą, zwarzoną maź (Faiola). Zwykle podejrzane są zapachy kwiatowe i korzenne (Fisher). Obrona jest prosta:

• Przeczytaj uwagi dostawcy dotyczące metody na zimno i przetestuj nowy zapach w partii o masie 454 g (1 lb) lub mniejszej, zanim mu zaufasz (Faiola).
• Dodawaj zapach przy cienkim śladzie, po barwniku, i mieszaj go ręcznie, chyba że wiesz, że dobrze się zachowuje (Faiola).
• Pracuj w niższej temperaturze, około 29–32 °C (85–90 °F), resztę przepisu utrzymaj w prostocie i nie zmniejszaj zbyt mocno ilości wody (Fisher).
• Zanim dodasz zapach, wymieszaj go z odrobiną ciepłych olejów (Fisher).

Grudkowanie często daje się rozmieszać blenderem, a partię, w której masa się zważyła, można wcisnąć do formy albo dogotować metodą na gorąco. Ratunek omawia poradnik o zważeniu się masy, grudkowaniu i przyspieszeniu śladu.

Brązowienie od waniliny

Wanilina, główny związek zapachowy wanilii, w ciągu dni lub tygodni barwi mydło na brązowo, a zawiera ją większość waniliowych olejków zapachowych, podobnie jak wiele zapachów piekarniczych (Faiola; Fisher). Kolor przenika całą kostkę i w zależności od ilości waha się od jasnobrązowego do ciemnobrązowego. Albo to zaplanuj, albo przed zakupem zapytaj dostawcę o zawartość waniliny w zapachu.

To samo mydło z waniliowym olejkiem zapachowym i bez niego, kilka tygodni po wylaniu.

Blaknięcie i jak utrwalić zapach

Zapach jest najsilniejszy w świeżym mydle i słabnie podczas dojrzewania (Letcavage i Harden), a najlżejsze nuty znikają pierwsze. Faiola stwierdza, że zwykły destylowany olejek pomarańczowy znika z mydła robionego na zimno, podczas gdy redestylowany olejek pomarańczowy, sprzedawany jako 5-krotny lub 10-krotny, się utrzymuje. Lekarstwem na blaknięcie jest zakotwiczenie lekkich nut w cięższych: połącz nutę głowy z nutami serca i bazy (Cable), użyj paczuli lub cedru jako bazy (Fisher) albo, w przypadku cytryny, zmieszaj 85 % olejku cytrynowego z 15 % olejku litsea, co według Fishera lepiej utrzymuje zapach.

Jeśli zapach zbiera się w postaci oleju na wierzchu mydła albo w kieszonkach w jego wnętrzu, nie został w pełni wmieszany albo było go za dużo; Faiola następnym razem zmniejsza ilość o jedną dziesiątą.

Mit temperatury zapłonu

Temperatura zapłonu olejku to najniższa temperatura, w której wydziela on dość par, by utworzyć z powietrzem mieszaninę, którą mógłby zapalić płomień (OSHA). To parametr bezpieczeństwa pożarowego przy przechowywaniu i wysyłce olejku. Nie jest to temperatura wrzenia ani temperatura, w której zapach „wypala się” z mydła: nic w garnku z mydłem nie zapali się bez płomienia, a zapach paruje w każdej temperaturze, tym szybciej, im jest cieplej. d-Limonen, główny składnik olejków ze skórek cytrusów, ma temperaturę zapłonu 48 °C (ILO/WHO), a mimo to cytrusy blakną w mydle robionym na zimno, bo są lotne (Failor), i to przez tygodnie dojrzewania, długo po tym, jak masa ostygła; żaden próg nie ma tu nic do rzeczy. Liczba ta przydaje się w metodzie na gorąco, gdzie mydło się gotuje: Fisher zaleca zapachy o temperaturze zapłonu powyżej 66 °C (150 °F), dodawane po gotowaniu, bo niska temperatura zapłonu wskazuje olejek, który łatwo paruje.

Komponowanie mieszanek

Perfumiarze dzielą zapachy na nuty głowy, wyczuwalne pierwsze i znikające pierwsze (cytrusy, mięty, eukaliptus); nuty serca, trzon mieszanki (lawenda, geranium, rozmaryn, drzewo herbaciane); oraz nuty bazy, które się utrzymują i przytrzymują pozostałe (paczula, cedr, wetiwer, drzewo sandałowe) (Cable; Fisher). Punktem wyjścia Fishera jest 30 % nut głowy, 50 % nut serca i 20 % nut bazy, korygowane nosem. Cable ogranicza swoje mieszanki do czterech olejków lub mniej. Najpierw zmieszaj próbkę na krople, odstaw ją na kilka godzin i powąchaj ponownie, a przebieg próby zapisz (Fisher); Failor testuje mieszanki zakraplaczem, gdzie jedna kropla odpowiada jednej łyżeczce.

Pięć mieszanek na początek

Każda mieszanka to 30 g olejku eterycznego na 1000 g olejów, czyli 3 % olejów, przeliczone w naszej kostce referencyjnej; na 500 g olejów zmniejsz gramy o połowę.

Udziały obliczone opisanym wyżej ostrożnym sposobem. Każda z tych mieszanek mimo to wymaga podania alergenów na etykiecie w UE, a olejki lawendowy, pomarańczowy, z trawy cytrynowej, geraniowy, z mięty pieprzowej i z cedru atlaskiego wymienia się z nazwy jako olejki same w sobie.

Pierwsza to wyrozumiały początek: żaden z olejków nie ma limitu, a Faiola wymienia oba wśród olejków eterycznych, które dobrze zachowują się w metodzie na zimno. Druga zakotwicza pomarańczę litseą i cedrem, więc utrzymuje się dłużej niż sama pomarańcza. Trzecia jest mocna, więc ogranicz miętę pieprzową do jednej trzeciej. Czwarta pokazuje, jak szybko sumuje się cytral: 10 g olejku z trawy cytrynowej to już dwie piąte limitu.

Nasze gotowe przepisy wprowadzają te limity w życie. Mydło cedrowo-lawendowe to dokładnie pierwsza mieszanka. Kostka z drzewem herbacianym i trawą cytrynową ogranicza olejek z trawy cytrynowej do 1 % olejów, a mydło pod prysznic z eukaliptusem i miętą zieloną utrzymuje olejek z mięty zielonej na poziomie 0,25 % olejów, około 0,17 % mydła, w granicach jego maksimum. Męska kostka z cedrem i pomarańczą łączy olejek ze słodkiej pomarańczy z olejkiem z cedru wirginijskiego.