Dodatki do mydła: sól, cukier, mleczan sodu, glinki, owies, jedwab i inne

Mydło z olejów, ługu i wody nie potrzebuje niczego więcej. Wszystko na tej stronie jest opcjonalne, a większość służy wyglądowi, fakturze albo opowieści na etykiecie. Kilka dodatków rzeczywiście zmienia to, jak kostka twardnieje, pieni się lub się przechowuje, a jeden zmienia ilość ługu potrzebną w przepisie. Podane tu dawki to te z bazy dodatków kalkulatora, każda ze źródłem, z którego pochodzi, więc to, co czytasz, i to, co podstawia kalkulator, to te same liczby.

W skrócie

Dawki z naszej bazy dodatków, ze źródłami. Gramy podano dla 1000 g olejów przy roztworze ługu 33 %, czyli partii około 1420 g; pojedyncza liczba to dawka, którą podstawia kalkulator, a dawka na funt mydła rośnie razem z partią. Peelingi mają własną tabelę niżej, a poradnik o śladzie pokazuje, jak wygląda lekki ślad.

Trzy rodziny dodatków mają własne poradniki, bo zastępują część wody w przepisie: mleko, napoje, takie jak piwo, kawa i soki, oraz przeciery owocowe i warzywne. Kolory omawia poradnik o naturalnych barwnikach, zioła i kwiaty poradnik o suszu roślinnym, a ekstrakt z rozmarynu i witaminę E poradnik o przeciwutleniaczach i chelatorach.

Jak zapisuje się dawki dodatków

Większość podręczników mydlarstwa jest amerykańska, więc dawki podaje się w łyżkach na funt. O tym, ile taka dawka znaczy w gramach, decydują trzy rzeczy.

Na funt czego. „Na funt olejów” oznacza na 454 g tłuszczów w przepisie. „Na funt mydła” oznacza na 454 g całej partii: olejów, ługu, wody i wszystkiego innego, co w przypadku kostki robionej z roztworem ługu 33 % waży około 1,42 raza tyle co oleje. Ta sama liczba daje więc około 40 % więcej dodatku, gdy odnosi się do funta mydła. Kalkulator zachowuje podstawę podaną przez każde źródło i przelicza ją na twoją partię.

Która łyżka. Amerykańska łyżeczka to 4,93 mL, a łyżka to trzy łyżeczki (NIST). Łyżeczka metryczna to 5 mL, czyli praktycznie tyle samo. Łyżka australijska ma 20 mL, o jedną trzecią więcej, i ta różnica ma już znaczenie.

Ile waży łyżka. Łyżka mierzy objętość, a proszki różnie się ubijają, więc łyżeczka jednej substancji może ważyć dwa razy tyle co łyżeczka innej. Kalkulator używa porcji, które ktoś zważył, a tam, gdzie źródło publikuje tylko gęstość nasypową, pokazuje zakres, na jaki ta gęstość pozwala:

Pół łyżeczki soli kuchennej to 3,0 g; pół łyżeczki soli koszernej w płatkach to 1,4 g. Gdy przepis podaje sól w łyżkach, zważ ją.

W kalkulatorze możesz wpisać dodatek w gramach, jako procent olejów albo w dowolnej łyżce, dla której znana jest jego masa, i przełączać się między tymi jednostkami. Do sumy partii i do kontroli trafiają gramy.

Mleczan sodu i sól: twardsza kostka

Mleczan sodu

Mleczan sodu to sól sodowa kwasu mlekowego, zwykle sprzedawana jako roztwór 60 %. Producent podaje, że w mydle w kostce sprawia on, że kostki są twardsze, ułatwia stemplowanie i wyjmowanie z form oraz ogranicza utratę wody i pękanie (Corbion). Jest już w pełni zobojętniony, więc nie zużywa ługu (Jungbunzlauer).

Faiola dodaje 1 łyżeczkę na funt olejów do wody z ługiem i stwierdza, że znacznie skraca to czas, po którym blok można wyjąć z formy, co ma największe znaczenie przy formach silikonowych i formach z detalami (Pure Soapmaking); Soap Queen wmieszuje go, gdy woda z ługiem ostygnie, tak jak w przepisie na okrągłe mydła z luffą. Przy 6,6 g na łyżeczkę to około 1,4 % olejów, dolny koniec zakresu 1–3 % podawanego przez Classic Bells. Powyżej tej ilości źródła nie zgadzają się co do tego, co dzieje się z kostką: Faiola stwierdziła, że za dużo mleczanu sprawia, że jest krucha i się kruszy, a Classic Bells, że powyżej 3 % staje się bardziej miękka i gumowata. Żadne źródło dotyczące metody na zimno nie przekracza 3 %. Soap Queen używa 3 % olejów w metodzie na gorąco, gdzie mleczan pomaga ugotowanemu mydłu pozostać na tyle płynnym, by wypełniło formę (zob. metoda na gorąco). Roztwór to w 40 % woda, a kalkulator liczy tę wodę jako część wody z przepisu.

Sól

Odrobina soli rozpuszczona w wodzie utwardza kostkę i pozwala wcześniej wyjąć ją z formy: pół łyżeczki na funt olejów w Pure Soapmaking Faioli, łyżeczka w przepisach Soap Queen. Ceną jest piana, którą sól wyraźnie ogranicza (Faiola), więc nie jest to dodatek do każdego przepisu. Mydło z olejów z supermarketu ma w wodzie rozpuszczone 7 g soli i 10 g cukru.

Woda z ługiem mieści też mniej soli, niż można by sądzić. Wodorotlenek sodu wnosi własny sód, który wypycha sól z roztworu: 100 g czystej wody w 20 °C rozpuszcza około 36 g soli, ale w roztworze ługu 33 % ta sama woda utrzyma tylko około 5 g (pomiary Wintelera w tablicach Seidella). Na 1000 g olejów to około 14,7 g, więc łyżeczka na funt (13,2 g) akurat się mieści, a wszystko powyżej wytrąca się z powrotem jako drobinki. Kalkulator sprawdza to i ostrzega. Mydła solankowe, z solą wmieszaną przy śladzie w ilości dorównującej ich własnej masie, to inne mydło: zob. mydło solankowe i mydło solankowe spa z różową solą.

Cukier i miód: więcej piany, więcej ciepła

Artykuł o chemii mydła na stronie Wholesale Supplies Plus opisuje, co cukier zrobił w laboratorium autora. Przyspiesza ślad, zmydlanie i wzrost temperatury, więc masa wcześniej przechodzi w fazę żelu; pomaga też gotowemu mydłu szybciej rozpuszczać się w umywalce, więc piana pojawia się szybciej i jest inna w dotyku. Wielu twórców używa łyżeczki na funt olejów; tamto laboratorium testowało do 4 % olejów. Faiola używała łyżki na funt olejów (Soap Crafting), a później pół łyżeczki na funt mydła (Pure Soapmaking), czyli mniej więcej jednej czwartej tej ilości.

Większość twórców rozpuszcza cukier w wodzie z przepisu, zanim doda ług, i tam umieszcza go kalkulator (Fisher; Faiola w Pure Soapmaking). Żeby trzymać go z dala od ciepła świeżego ługu, rozpuść go w wodzie odłożonej z przepisu i dodaj ją, gdy roztwór ługu ostygnie, tak jak robi wspomniane laboratorium, albo wmieszaj go przy rzadkim śladzie, tak jak Faiola w Soap Crafting. Za dużo cukru daje lepką kostkę, która poci się w wilgotnym powietrzu (Cavitch, The Soapmaker’s Companion).

Miód to głównie cukier: 82 % cukrów i 17 % wody (USDA). Dawki wahają się od łyżeczki na funt mydła (Soap Queen) do łyżki na funt olejów (Grosso), a około 5 % olejów to najwięcej, ile dodaje jedna doświadczona mydlarka (Anne L. Watson). Cavitch ograniczała go do 4 łyżek na partię 12 lb, czyli tyle samo co łyżeczka na funt mydła (The Natural Soap Book). Podgrzej go, aż będzie płynny, albo rozrzedź odrobiną wody z przepisu, jak w mydle z miodem i woskiem pszczelim, i wmieszaj przy lekkim śladzie. Nigdy nie dodawaj go do wody z ługiem, gdzie jego cukier zwiększa ciepło i może sprawić, że dzbanek wykipi (Lovely Greens). Nawet przy śladzie zbyt dużo miodu może przegrzać blok, co Grosso nazywa „honey volcano”. Faiola robi partie z miodem, gdy oleje i ług mają poniżej 38 °C (100 °F), i od razu wstawia formę do lodówki lub zamrażarki; pozostawiony w cieple blok może pęknąć, spocić się albo wydrążyć tunel przez środek (Pure Soapmaking). To, jak bardzo miód przyciemni mydło, zależy od tego, ile go użyjesz i jak gorąca jest masa, gdy go dodajesz (McDaniel).

Do mydła nie przechodzi natomiast reputacja miodu. Na ranie miód zwalcza bakterie dzięki kwasowości, stężonemu cukrowi i nadtlenkowi wodoru wytwarzanemu przez enzym, oksydazę glukozową (Mandal i Mandal). W mydle ług zobojętnia kwas i wprost atakuje enzym, a cukier zostaje rozcieńczony do kilku procent kostki. Na skórę trafia mydło z odrobiną cukru: więcej piany i cieplejszy kolor.

Sorbitol, alkohol cukrowy sprzedawany jako syrop 70 %, przy 1–4 % olejów zachowuje się podobnie jak cukier. Też podgrzewa masę, ale słabiej się przypala (Rustic Wise).

Kwas cytrynowy i chelatory

Woda z kranu zawiera wapń i magnez, które zamieniają mydło w szary osad twardej wody; dawne podręczniki wymagały, by woda do robienia mydła była „free from calcium and magnesium salts” (Simmons i Appleton). Śladowe ilości żelaza i miedzi przyspieszają z kolei jełczenie, które stoi za pomarańczowymi plamami. Chelator trwale wiąże te metale. Dane Dow dotyczące EDTA w mydle w kostce mówią, czemu to zapobiega: „softening, brown-spotting, rancidity, cracking and discoloration due to metal ions”.

Wobec twardej wody chelator w kostce niewiele może. Rozpuszcza się nie szybciej niż otaczające go mydło, a ułamek grama uwalniany przy każdym myciu nie zmiękczy wody, którą się spłukujesz, więc osad i tak się tworzy; poradnik mydło w twardej wodzie podaje obliczenia. Jego zadanie jest w samej kostce: wiązanie śladowych ilości metali, które przyspieszają jełczenie.

Kwas cytrynowy

Kwas cytrynowy jest kwasem i to odróżnia go od gotowych chelatorów. W garnku zostaje zobojętniony do cytrynianu sodu, a to zużywa wodorotlenek sodu: 10 g na każde 16,01 g kwasu (Dunn, Scientific Soapmaking), czyli 0,62 g na gram. Twórcy używają 0,1–3 % olejów, najczęściej 1–2 % (Classic Bells).

Kalkulator dolicza ten ług za ciebie. Dodaj 1 % kwasu cytrynowego do 1000 g kostki bez oleju palmowego opisanej na końcu tego poradnika, a ilość wodorotlenku sodu wzrośnie ze 138,5 g do 144,7 g. Jeśli nie wpiszesz kwasu cytrynowego do kalkulatora, kwas zabierze olejom te 6,2 g ługu: przepis ustawiony na przetłuszczenie 5 % wyjdzie z przetłuszczeniem bliskim 9 %, bardziej miękki i podatniejszy na zjełczałe plamy.

Rozpuść go najpierw w wodzie o temperaturze pokojowej, a potem powoli dodawaj ług. Kwas i zasada szybko się nagrzewają w miejscu zetknięcia, a zbyt szybkie dodanie ługu może sprawić, że roztwór wykipi z dzbanka (Classic Bells). Powyżej około 2 % kwas może zostawić na kostkach warstwę drobnych białych kryształków. Sok z cytryny i sok z limonki to w około 5 % kwas cytrynowy (Penniston i in.), co ma znaczenie, jeśli używasz ich jako płynu: zob. płyny w mydle.

Cytrynian sodu, EDTA i pozostałe

Gotowe chelatory nie potrzebują dodatkowego ługu, z jednym wyjątkiem. Cytrynian sodu dodaje się w ilości 1,3–3,9 % olejów, rozpuszczony w mniej więcej dwukrotnej (wagowo) ilości wody z przepisu i wmieszany do olejów (Classic Bells). Wersenian czterosodowy (tetrasodium EDTA) rozpuszcza się w wodzie w ilości 0,1–0,2 % kostki (Dow). Wyjątkiem jest wersenian dwusodowy (disodium EDTA), forma sprzedawana do kosmetyków o obojętnym odczynie: w ługu przechodzi w formę czterosodową i zużywa przy tym trochę wodorotlenku sodu, co kalkulator uwzględnia. Glukonian sodu, który według jednego z producentów działa w silnie zasadowych roztworach lepiej niż EDTA (Jungbunzlauer), stosuje się w ilości 0,5–1 % partii. Nie przechowuj go jako gotowego roztworu: w wodzie bakterie i grzyby rozkładają go w ciągu kilku dni, więc Classic Bells rozpuszcza tylko tyle, ile potrzeba na mydło z danego dnia.

Co do jełczenia dowody są skąpe, ale realne. W teście Dunna z dodatkami w ilości 0,1 % olejów zarówno EDTA, jak i ekstrakt z rozmarynu chroniły mydło oliwkowe trzymane w 60 °C przed pomarańczowieniem przez ponad 300 godzin, czyli przez cały czas trwania testu. Sam cytrynian sodu nie wypadł lepiej niż zwykłe mydło, ale w parze z BHT wypadł najlepiej ze wszystkich (Dunn, 2005). Poradnik o przeciwutleniaczach i chelatorach podaje szczegóły.

Glinki

Glinki zmieniają kolor kostki i jej odczucie na skórze. Kaolin daje jedwabisty poślizg; bentonit pęcznieje w wodzie w gęstą masę (Farmakopea Europejska) i daje mydłu do golenia poślizg (Corley Barto); francuska glinka zielona, różowa i czerwona wnoszą swoje kolory. Kaolinu używa się w ilości łyżeczki na funt olejów (Lovin Soap). Pozostałe glinki według różnych źródeł dodaje się w ilości od pół łyżeczki do łyżki na funt, a kalkulator podaje dawkę dla każdej z nich.

Glinka chłonie wodę. Dlatego przyspiesza ślad (Soap Queen) i dlatego sucha grudka pozostawiona w masie może spowodować pękanie lub kruszenie się kostki (Lovin Soap). Wmieszaj glinkę w mniej więcej trzykrotną objętość wody, łyżeczkę glinki na łyżkę wody, wziętej z wody przewidzianej w przepisie (Bramble Berry), a potem dodaj gładką zawiesinę przy lekkim śladzie; mydło do twarzy z zieloną glinką francuską i mydło do twarzy z kaolinem i jedwabiem pokazują tę metodę. Faiola przygotowuje zawiesinę cztery godziny wcześniej i ostrzega, że glinka tłumi też zapach olejków eterycznych (Pure Soapmaking). Glinka różowa i czerwona dają głębszy kolor, jeśli zamiast tego wmieszasz je do gorącego roztworu ługu (The Nerdy Farm Wife); Faiola dodaje glinkę do wody przed ługiem i zaczyna od połowy ilości.

Kupuj glinkę kosmetyczną, nie glinę do rękodzieła czy ceramiki (Faiola). Badanie z 2025 roku obejmujące 111 próbek glinek kosmetycznych wykazało najwyższą medianę zawartości rtęci w glince rhassoul: 39 mikrogramów na kilogram. To bardzo mało, ale to jeszcze jeden powód, by kupować od dostawcy, który może pokazać analizę (Fischer i in.). Mydło do twarzy z glinką rhassoul i olejem arganowym zawiera 2 łyżki glinki na 1000 g olejów.

Najwięcej przesady narosło wokół obietnic. Maseczka z glinki zostaje na twarzy przez kilka minut; kostkę spłukuje się w kilka sekund, a myje mydło. Glinka dodaje kostce koloru, poślizgu i lekkiego oporu na skórze. „Detoksykujące” to słowo na etykietę, a nie coś, co kostka robi.

Owies i owies koloidalny

Zmielone płatki owsiane dają delikatny peeling: łyżka na funt olejów (Lovin Soap), dodana przy lekkim śladzie. Do kostki do twarzy zmiel je drobno, bo grube kawałki drapią, i licz się z tym, że masa zgęstnieje, gdy tylko je dodasz (Letcavage i Harden).

Owies koloidalny to owies zmielony na drobny proszek. Bramble Berry używa do 5 % partii, najpierw mieszając go z odrobiną oleju, żeby się nie zbrylał; Faiola radzi zamiast tego wymieszać go wcześniej z wodą, bo może przyspieszyć ślad, i zauważa, że w kostce wygląda na lekko szary; mydło z mlekiem kozim, owsem i miodem zawiera 2 łyżki. W USA jest też składnikiem leków bez recepty chroniących skórę i stąd bierze się jego łagodząca reputacja, a także jej granice. FDA dopuściła go w produktach barierowych, takich jak kremy i preparaty do kąpieli, „except for ‘cleanser type’ topical dosage forms, for which the agency has no data to support use as a skin protectant” (FDA, 2003). Mydło z owsem to przyjemne mydło; mydło sprzedawane jako chroniące lub łagodzące skórę jest w USA lekiem. Owies może też uczulać: Cosmetic Ingredient Review odnotowuje kilka przypadków atopowego zapalenia skóry.

Jedwab

Jedwab tussah, złote włókno surowego jedwabiu, dodaje się w ilości szczypty wielkości ziarnka grochu na funt olejów (Lovin Soap), wmieszanej do ługu zaraz po rozpuszczeniu wodorotlenku sodu, gdy roztwór ma jeszcze 77–88 °C (170–190 °F) (Soap Queen). Faiola rozciąga szczyptę na pasemka, kładzie je na wodzie i wsypuje na nie ług, a potem wlewa roztwór do olejów przez sitko, żeby zatrzymać to, co się nie rozpuściło (Pure Soapmaking). Większość jedwabiu znika, a kilka drobnych nierozpuszczonych kawałków to normalne.

Twórcy mówią, że jedwab daje bardziej jedwabistą pianę. Nikt tego nie zmierzył. Dunn umieścił produkty z jedwabiu w ługu i stwierdził, że peptydy i aminokwasy jedwabiu pozostały rozpuszczone, a proszek jedwabny przez wiele miesięcy nie wykazywał widocznych zmian (Dunn, 2014); Faiola pisze w Soap Crafting, że sama nie zauważa różnicy. Szczypta na funt niewiele kosztuje, więc traktuj ją jako tradycję, która sprawia ci przyjemność, a nie jako kurację. To produkt pochodzenia zwierzęcego, co ma znaczenie, jeśli sprzedajesz mydło wegańskie.

Peelingi

Mielony owies omówiono wyżej. Peelingi opadają w rzadkiej masie, więc wmieszaj je przy lekkim lub średnim śladzie, gdy masa jest w stanie je utrzymać.

Mydło peelingujące dla ogrodnika z pumeksem miesza pumeks i mąkę kukurydzianą z częścią oliwy i dodaje je przy gęstym śladzie; warstwowe mydło cytrynowe z makiem i kawowa kostka peelingująca do kuchni pokazują łagodniejsze peelingi.

Plastikowe mikrogranulki są zakazane w produktach spłukiwanych w USA (Microbead-Free Waters Act, 2015) i w UE (rozporządzenie 2023/2055). Kuleczki z wosku jojoba nie są plastikiem i żaden z tych przepisów ich nie obejmuje.

Jak utrzymać słodzone partie w chłodzie

Cukier przyspiesza zmydlanie i towarzyszące mu ciepło, a miód, mleko, owoce i piwo zawierają cukier. Ocieplony blok takiego mydła może się przegrzać, popękać albo wyjść z formy (Soap Queen). Każde rozwiązanie polega na odbieraniu ciepła: rób mydło w niższej temperaturze, nie przykrywaj formy ręcznikiem ani pudełkiem i wstaw ją do lodówki, jeśli wierzch zaczyna się wybrzuszać. Cable robi swoje przepisy z mlekiem, sokiem i piwem w temperaturze 27–38 °C (80–100 °F) i ociepla je lekko albo wcale.

Sama faza żelu jest nieszkodliwa, a niektórzy twórcy chcą jej dla żywszych kolorów (zob. faza żelu). To przegrzanie powoduje pękanie kostek i ciemnienie mleka i miodu; poradnik rzeki glicerynowe i pęknięcia pokazuje, jak to wygląda.

Dodatki w kalkulatorze

Weźmy kostkę na co dzień bez oleju palmowego: 40 % oliwy, 25 % oleju kokosowego, 20 % masła shea, 10 % wysokooleinowego oleju słonecznikowego i 5 % oleju rycynowego, 1000 g olejów przy przetłuszczeniu 5 % i roztworze ługu 33 %. Sama potrzebuje 138,5 g wodorotlenku sodu i 281,2 g wody.

Teraz dodaj łyżeczkę na funt mleczanu sodu (2,2 łyżeczki, 14,4 g) do ostudzonego ługu oraz łyżeczkę na funt cukru (9,2 g) i pół łyżeczki na funt soli (6,6 g) do wody. Ług pozostaje na poziomie 138,5 g, bo żaden z tych trzech dodatków go nie zużywa. Czystej wody jest mniej, 275,4 g, bo mleczan sodu wnosi 5,8 g własnej wody. Partia waży teraz 1444,1 g, a kontrola soli wypada pomyślnie: przy tej odrobinę mniejszej ilości wody ten roztwór ługu utrzyma około 13,6 g soli.

Kalkulator ostrzega też, gdy dodatek przekroczy najwyższą dawkę stosowaną przez którekolwiek z jego źródeł, najwyższe zgłoszone stężenie w produktach spłukiwanych lub limit prawny, a także gdy ustawiono go do dodania na etapie, który źródła odradzają, jak miód w wodzie z ługiem.

Co możesz deklarować dzięki dodatkowi

W USA prawdziwe mydło to mydło złożone głównie z soli alkalicznych kwasów tłuszczowych, myjące wyłącznie dzięki nim i sprzedawane tylko jako mydło; podlega Consumer Product Safety Commission, a nie FDA. Napisz, że nawilża lub dezodoruje, a stanie się kosmetykiem. Napisz, że leczy chorobę lub jej zapobiega, zabija zarazki albo pomaga na trądzik czy egzemę, a będzie lekiem (FDA). W UE i Wielkiej Brytanii mydło jest kosmetykiem w każdym przypadku, a prawo zakazuje na etykietach tekstów i oznaczeń „sugerujących, że produkty te mają właściwości lub funkcje, których nie posiadają” (rozporządzenie 1223/2009, art. 20).

Tak więc „z owsem koloidalnym i miodem” opisuje kostkę, a „łagodzi egzemę” to deklaracja, którą trzeba by uzasadnić jak w przypadku leku. Poradnik o etykietowaniu podaje zasady dla każdego rynku.