Pierwsze mydło metodą na zimno krok po kroku: przepis dla początkujących

Ten poradnik prowadzi cię przez całą partię mydła metodą na zimno, od pustego blatu po kostki stojące na kratce do dojrzewania. Samo robienie zajmuje około dwóch godzin, a większość tego czasu to czekanie, aż roztwór ługu ostygnie. Mydło tężeje w ciągu dnia lub dwóch i nadaje się do użytku po czterech do sześciu tygodniach. Zakładamy, że znasz już poradniki jak powstaje mydło i bezpieczna praca z ługiem; jeśli nie, zacznij od nich.

Zanim zaczniesz

Przeczytaj całą metodę raz, zanim cokolwiek zważysz, żeby nic cię nie zaskoczyło, gdy będziesz mieć ług w ręku. Wybierz czas, w którym nikt ci nie przeszkodzi: dwie godziny, bez dzieci i zwierząt w pomieszczeniu, bez nikogo, kto akurat gotuje. Warto przyjąć zasadę Anne Watson z Smart Soapmaking: nie rób mydła w zmęczeniu, w pośpiechu ani w rozproszeniu.

Pracuj blisko zlewu, przy otwartym oknie albo włączonym okapie, i uprzątnij z blatu wszystko, co nie służy do robienia mydła. Zdecyduj już teraz, gdzie roztwór ługu będzie stygł: w płaskim miejscu, poza zasięgiem i na uboczu, gdzie nikt nie weźmie go omyłkowo za dzbanek wody.

Czego potrzebujesz

Poradnik o wyposażeniu omawia każdą rzecz. Oto krótka lista do tego przepisu:

• Waga elektroniczna z dokładnością do 1 g, a lepiej do 0,1 g. Waży się wszystko, także wodę.
• Gogle ochronne, rękawice nitrylowe, długie rękawy i zakryte buty.
• Żaroodporny dzbanek na roztwór ługu, z polipropylenu (oznaczony PP lub 5) albo ze stali nierdzewnej, i łyżka z tego samego materiału do mieszania. Nigdy aluminium: ług je zżera, a przy tym wydziela się wodór.
• Garnek ze stali nierdzewnej o pojemności co najmniej 2 litrów na partię 500 g i 3 litrów na partię 1000 g, żeby blender nie wyrzucał masy za brzeg.
• Blender ręczny i szpatułka silikonowa.
• Termometr elektroniczny z sondą. Termometr na podczerwień mierzy tylko powierzchnię.
• Forma o pojemności około 750 ml na partię 500 g albo 1,5 litra na partię 1000 g. Żeby to sprawdzić, napełnij ją wodą i zważ wodę: świeża masa waży mniej więcej tyle co woda, więc gramy wody to w przybliżeniu gramy mydła, które się w niej zmieszczą. Najłatwiejsza jest silikonowa forma blokowa; sprawdzi się też solidne pudełko wyłożone papierem do pieczenia.
• Stary ręcznik, ręczniki papierowe i worek na śmieci.

Od teraz używaj tego wszystkiego tylko do mydła. Nic, co miało kontakt z ługiem lub surową masą, nie wraca do kuchni.

Ze składników użyj zwykłej oliwy z oliwek (do tego przepisu najlepiej nadaje się tania oliwa rafinowana, sprzedawana też jako „pure”; extra virgin też się sprawdzi, ale według doświadczeń Susan Miller Cavitch wolniej osiąga ślad, a oliwa z wytłoczyn (pomace) to inny olej z własną ilością ługu); zwykłego oleju kokosowego, takiego, który poniżej około 24 °C (75 °F) jest stały, a nie frakcjonowanego czy „płynnego” oleju kokosowego; masła shea albo jednego z zamienników opisanych niżej; oleju rycynowego z apteki lub ze sklepu internetowego; wodorotlenku sodu o czystości 99 % lub wyższej, sprzedawanego w postaci granulek lub płatków, bez żadnego innego składnika na etykiecie; oraz wody destylowanej. Woda z kranu często się sprawdza, ale jej minerały reagują z mydłem i obwinia się je o zjełczałe plamy, a woda destylowana niewiele kosztuje.

Przepis

To mieszanka, od której startuje nasz kalkulator, i ta sama, którą olej po oleju buduje poradnik o wyborze olejów; otwórz kalkulator, a pokaże poniższą partię 1000 g. Jest też, ze zdjęciem, na naszych stronach z przepisami jako mydło na pierwszą partię bez oleju palmowego. Większość stanowi oliwa z oliwek: daje łagodną kostkę i powolny, wyrozumiały ślad, a tego właśnie chcesz za pierwszym razem. Olej kokosowy daje obfitą pianę i sporą część twardości; ćwierć w zupełności wystarczy, a przy znacznie większej ilości mydło zaczyna wysuszać. Jedna dziesiąta to masło shea, dla twardości i kremowej piany, a olej rycynowy w ilości 5 % sprawia, że piana jest gęstsza i trwalsza.

Przetłuszczenie 5 % i roztwór ługu o stężeniu 33 %, wyliczone przez nasz kalkulator. Partia 500 g wypełnia formę o pojemności około 750 ml i daje sześć lub siedem kostek; partia 1000 g wypełnia około 1,5 litra i daje od dwunastu do czternastu kostek.

Zamiast masła shea

Dzięki masłu shea kostka nie zawiera ani oleju palmowego, ani tłuszczu zwierzęcego. Pochodzi ono jednak z orzecha drzewa, więc jeśli ktokolwiek, kto będzie używać mydła, ma alergię na orzechy, użyj zamiast niego oleju palmowego lub smalcu w tej samej ilości. Olej palmowy to klasyczny wybór; jeśli go używasz, szukaj oleju z certyfikatem RSPO (poradnik o mydle bez oleju palmowego wyjaśnia, dlaczego to ważne), i zanim cokolwiek odważysz, roztop i wymieszaj całe opakowanie, tak jak za każdym razem robi Anne-Marie Faiola: olej palmowy podczas stania rozdziela się na twardsze i bardziej miękkie frakcje, więc porcja z niewymieszanego opakowania nie jest tym olejem, który zakłada przepis. Smalec jest zwykle najtańszy i daje bardzo białą, łagodną kostkę. Każdy z nich wymaga własnej ilości ługu:

Wszystko inne w przepisie pozostaje bez zmian.

Co oznaczają ustawienia

Przetłuszczenie wynosi 5 %: ługu wystarcza na 95 % olejów, a reszta zostaje w kostce jako olej (poradnik o przetłuszczeniu wyjaśnia, dlaczego robi się tak w każdym przepisie). Publikowane liczby zmydlania masła shea mają większy rozrzut niż w przypadku większości tłuszczów (podaje je jego strona oleju), ale przy jednej dziesiątej olejów niewiele zmienia ono ilość ługu. Nawet gdyby każdy olej w garnku miał liczbę zmydlania na dolnym krańcu swojego zakresu, około 2 % oleju nadal zostałoby olejem, a olej palmowy lub smalec zamiast masła shea zostawiają ten sam margines.

Woda jest ustawiona jako roztwór ługu o stężeniu 33 %, czyli mniej więcej jedna część ługu na dwie części wody. To domyślne ustawienie naszego kalkulatora i rozsądny środek: dość wody, żeby mieć czas przed śladem, i dość mało, żeby kostki w rozsądnym czasie stwardniały i wyschły. Kalkulator umieszcza kostkę w zwykłych zakresach dla każdej cechy mydła (twardość 35, oczyszczanie 17, pielęgnacja 62). Te zakresy to umowa przyjęta wśród hobbystów, a nie pomiar, ale pokazują przynajmniej, że nic tu nie jest skrajne.

Jeśli twoja waga pokazuje tylko pełne gramy, zaokrąglij ług w dół: 69 g zamiast 69,5 g. Zaokrąglenie w dół nieco podnosi przetłuszczenie (w tym przypadku do 5,7 %); zaokrąglenie w górę je zjada.

Temperatury i jak wygląda ślad

Łącz, gdy oleje są całkowicie roztopione i klarowne, a zarówno oleje, jak i roztwór ługu mają gdzieś pomiędzy około 32 a 43 °C (90 a 110 °F). To przedział, którego używa Anne Watson w Smart Soapmaking, i jak zauważa, oba płyny nie muszą mieć tej samej temperatury, byle każdy mieścił się w przedziale. Poniżej niego tłuszcze stałe zaczynają znowu krzepnąć i zagęszczają masę, zanim powstanie jakiekolwiek mydło; nazywa się to fałszywym śladem. Powyżej ślad pojawia się szybko, a blok mocno się nagrzewa.

Inne książki wyznaczają ten przedział inaczej, więc traktuj go jako roboczą preferencję. Susan Miller Cavitch robiła swoje czysto roślinne kostki, gdy oba płyny miały 27 °C (80 °F), a oleje zdejmowała z ognia przy 24 °C (76 °F), żeby ciepły garnek dogrzał je o ostatnie kilka stopni. Anne-Marie Faiola trzyma oba płyny poniżej 60 °C (140 °F) i najchętniej pracuje w około 49 °C (120 °F), ale przy formach silikonowych zostaje poniżej 49 °C, bo przegrzane mydło może mieć w nich na powierzchni nieszkodliwe kraterki. Bez względu na liczbę: oleje muszą być klarowne, gdy dodajesz do nich ług.

Ślad to moment, w którym masa zgęstniała na tyle, że utrzymuje na powierzchni zostawiony znak. Do tego przepisu potrzebujesz lekkiego śladu: masa wygląda jak rzadki budyń, a to, co skapnie z zatrzymanego blendera, zostawia na powierzchni słabą linię, która w ciągu kilku sekund się zapada.

Poradnik o śladzie omawia dokładniej poszczególne etapy i to, co je przyspiesza lub spowalnia.

Wykonanie

1. Przygotuj miejsce i załóż ochronę. Otwórz okno albo włącz okap, wyproś dzieci i zwierzęta z pomieszczenia i uprzątnij blat. Załóż teraz gogle, rękawice i długie rękawy i nie zdejmuj ich, dopóki mydło nie znajdzie się w formie, a narzędzia nie będą czyste.
2. Odważ wszystko. Odważ olej kokosowy i masło shea do garnka, oliwę i olej rycynowy do dzbanka, wodę do dzbanka na ług, a wodorotlenek sodu do małego, zupełnie suchego pojemnika, za każdym razem zerując wagę. Ług waż na końcu i od razu zamknij jego pojemnik: pochłania wodę i dwutlenek węgla z powietrza.
3. Przygotuj roztwór ługu. Zanieś wodę i ług w najlepiej wentylowane miejsce, jakie masz: do otwartego okna, pod okap albo na zewnątrz. Wsypuj ług do wody powoli, nigdy nie wlewaj wody do ługu, i mieszaj, aż płyn stanie się klarowny. Szybko się nagrzewa i może przekroczyć 90 °C (194 °F). Mniej więcej przez pierwszą minutę wydziela ostre opary, więc trzymaj twarz z dala. Zostaw go do ostygnięcia, opisanego, w wybranym wcześniej miejscu. Postawienie dzbanka w zlewie z zimną wodą przyspiesza stygnięcie; uważaj, żeby woda nie dostała się do dzbanka.
4. Roztop tłuszcze stałe i dodaj oleje płynne. Podgrzewaj delikatnie garnek z olejem kokosowym i masłem shea, aż ledwo się roztopią, na najmniejszym ogniu, i zdejmij go, gdy zostanie jeszcze kilka grudek; możesz je też roztopić krótkimi seriami w dzbanku nadającym się do mikrofalówki. Potem wlej oliwę i olej rycynowy, które obniżą temperaturę.
5. Sprawdź obie temperatury. Gdy oleje są klarowne, a termometr pokazuje dla nich i dla roztworu ługu od 32 do 43 °C (90 do 110 °F), możesz zaczynać. Zanim przejdziesz dalej, postaw formę tam, gdzie zostanie przez dzień, na równej powierzchni i poza zasięgiem.
6. Wlej roztwór ługu do olejów. Wlewaj powoli po trzonie blendera albo po szpatułce, żeby nie chlapać. Zanim włączysz blender, postukaj nim delikatnie o dno garnka, żeby wypuścić uwięzione powietrze, i trzymaj nóż pod powierzchnią przez cały czas, gdy pracuje: zdejmij palec z przycisku, zanim go wyjmiesz.
7. Blenduj krótkimi impulsami do lekkiego śladu. Włącz blender na kilka sekund, zamieszaj nim przy wyłączonym silniku i powtórz. W ciągu kilku minut masa z półprzezroczystej i oleistej zmieni się w nieprzejrzystą i kremową, a oleista obwódka tam, gdzie styka się ze ścianką garnka, zniknie. Przerwij przy lekkim śladzie, gdy strużka masy zostawia słabą linię, która w ciągu kilku sekund się zapada. Czasy bywają różne: przepisy Faioli, robione w 43 do 49 °C, osiągały cienki ślad zwykle po około 30 sekundach blendowania, a ta chłodniejsza partia z dużą ilością oliwy potrzebuje więcej czasu. Oceniaj po wyglądzie masy.
8. Dodaj zapach, jeśli chcesz. Pierwsza partia bez zapachu to dobry pomysł, bo pokazuje, jakie jest samo mydło. Jeśli jednak chcesz zapachu, zwykle zaczyna się od olejku lawendowego: 15 g na partię 500 g albo 30 g na partię 1000 g, wmieszane ręcznie. Olejki zapachowe potrafią nagle zagęścić masę, więc zostaw je na kolejne partie (zobacz poradnik o zapachach w mydle).
9. Wlej, postukaj i przykryj. Wlej masę do formy, wyskrobując garnek do czysta szpatułką, a potem kilka razy mocno postukaj formą o blat, żeby pęcherzyki powietrza wypłynęły na wierzch. Przykryj ją pokrywką, deską albo arkuszem papieru do pieczenia, połóż na wierzchu złożony ręcznik i zostaw na dzień. Forma się nagrzeje, a środek może na kilka godzin ściemnieć i zrobić się błyszczący: to faza żelu, a dobrze jest zarówno z nią, jak i bez niej.
10. Sprzątaj w rękawicach. Wytrzyj surową masę z garnka i narzędzi ręcznikami papierowymi i wyrzuć je do kosza, nie do zlewu: surowa masa może zatkać odpływ. Jeśli zostawisz garnek i narzędzia na dzień, opisane i poza zasięgiem, to, co na nich zostało, zamieni się w mydło i zmyje się gorącą wodą. Dzbanek po ługu wypłucz pod dużą ilością bieżącej wody.
11. Wyjmij z formy i pokrój. Po 24 do 48 godzinach, gdy blok nie ugina się pod naciskiem palca i odchodzi od ścianek, załóż z powrotem rękawice, wyjmij go z formy i pokrój na kostki grubości około 2,5 cm (1 in). Jeśli jest jeszcze miękki, daj mu kolejny dzień. Szczegóły podaje poradnik o wyjmowaniu z formy i krojeniu.
12. Zostaw do dojrzewania na cztery do sześciu tygodni. Postaw kostki na sztorc na kratce albo na tacy wyłożonej papierem do pieczenia, w odstępach na szerokość palca, w suchym, przewiewnym miejscu z dala od słońca, i obracaj je co kilka dni. Mydło można bezpiecznie brać do ręki dużo wcześniej; te tygodnie są potrzebne, żeby z kostek odparowała woda, dzięki czemu stają się twardsze, wydajniejsze i łagodniejsze. Zobacz poradnik o dojrzewaniu i przechowywaniu mydła.

Lekki ślad, wylany: masa płynie jak rzadki budyń i równo układa się w formie.

Jeśli coś wygląda nie tak

Większość pierwszych partii, które wyglądają nie tak, jest w porządku. Ta tabela oddziela to, co nieszkodliwe, od przypadków, w których trzeba się zatrzymać i sprawdzić.

Tylko dwa ostatnie wiersze oznaczają, że mydło może być niebezpieczne. Sprawdź takie mydło, zanim ktokolwiek go użyje.

Jeśli chcesz sprawdzić dojrzałą kostkę, poradnik o pH mydła wyjaśnia, jak działają paski pH i kropla fenoloftaleiny, i co każda z tych metod może, a czego nie może pokazać. Nigdy nie sprawdzaj mydła, próbując go językiem.

Po tej partii

Zrób ten przepis jeszcze raz, zanim cokolwiek zmienisz. Z doświadczenia Anne Watson wynika, że większość nieudanych partii to pierwszy własny projekt początkującego, a nie sprawdzony przepis. Druga partia tego samego mydła pokaże ci, co robią twoje ręce, twój blender i twoja kuchnia, a potem każda zmiana, którą wprowadzisz, czegoś cię nauczy. Kiedy przyjdzie na to pora, na stronach z przepisami znajdziesz gotowe przepisy z metodą i zdjęciem. Klasyczna kostka z oliwy, oleju kokosowego i palmowego, staroświeckie mydło ze smalcu i mydło z olejów z supermarketu dobrze nadają się na drugie mydło, a każde z nich otworzysz w kalkulatorze.